Hayata baktığınız pencere; varlıklara ilişkin tasavvurunuzu, düşünme biçiminizi ve böylece nesneler, insanlar ve olaylar karşısındaki tavrınızı, sonunda da aksiyonlarınızı belirleyen bir çerçevedir.

Gerçeklikler birken; bu kadar fazla, bu kadar farklı algılama ve yorumlama mevcutsa; bu hepimizin penceresinin aynı yöne dönük olmadığı ve aynı sınırlarla çizilmemiş olduğunun bir göstergesidir.

Madem baktığımız pencere bu kadar belirleyici ve en öncül konumda, o zaman çıkış noktamız ve tartışmamız gereken; bu pencerede gördüklerimiz midir, yoksa bu pencerenin dönük olduğu yön ve tahayyülümüze dair sınırlarımız mıdır?

Ustaca görmenin, düşünmenin ve işlemenin; görmeye (var olana dair en doğru çözümlemeye), düşünmeye (anlamaya, tanımlamaya ve açıklamaya) ve iş işlemeye (usüle ve emeğe) dair bir iddiası vardır. Ustalık paradigması ile yaşanan bir hayat mı yoksa performans/sonuç yönelimine dair bir hayat mı ikileminde kalan zihinlerimiz, vicdanımıza sorduğunda ve hayatın anlamı bir kez daha sorgulandığında; performansların ötesinde cevaplar alınmaktadır. Neyi, neden yapıyoruz? Yaptığımız neyi temsil ediyor, neye hizmet ediyor? Anlamlı gördüğümüz yol doğru mu? Ya da hiç anlamlı bir yol sorgulaması yaptık mı? Yol biter mi ki kendi tanımladığımız sonuçlarla varacağımızı zannediyoruz? Peki bu sonuç veya yeterlilik tanımlamalarımız doğru mu? Sığ sonuç tanımlamaları ile hem kendimizi kandırmıyor hem de sınırlandırmıyoruz mu?

Bu sorulara nicelerini ekleyip zihinleri bulandırmak veya fizikten ayrılıp tamamen metafizik yapmak değil derdim. İkisinin de Allah’ın verisi ve ilmi olduğunu biliyorum. Arzum; hayatta bir işe bakışımızı, işi yaparken düşünme biçimimizi ve iş yapma usulümüzü daha doğru konumlandırmak. Bu konumlandırma çabam beni kısmen bir ayrıma sürüklüyor: ustalık ve performans yönelimi ayrımı. Belki illaki bu paradigmaları ayrıştırmak, biri doğrudur diğeri yanlıştır demek de doğru değil, ikisini bir tutmak da. Burada temel tez şu ki; ustalık paradigması esas ve amaçtır. Yani “bir” işte iyi olmak (odaklanmak, uzmanlaşmak, işin hakkını vermek, liyakat ve ehliyet sahibi olmak), daha iyi olmak, sürekli iyileşmek ve iyileştirmektir. Performans ise bu paradigmanın sonucu olarak oluşan somut çıktılar, maddi erişimler ve kazanımlardır.

Ustalık paradigması; işe duyulan saygının ve işin temsilinin; işi yapan insanın dahi önünde olması gerektiğini ifade etmektedir. Amacın öğrenme olduğu, gelişim kanıtının insanın kendisine göre olumlu kıyası olan, sürekli ilerleme tutkusu içeren bir paradigma. Amacın sadece kişinin gelişmesi değil, aynı zamanda, hatta daha fazla işin/zanaatın gelişmesi olması üzerine kurulu ustalık paradigmasına inanıyorum ben. Günümüze göre çok geleneksel, yavaş, nadir, sessiz olsa da.

Diğerlerinden daha iyi olmak, başkalarınca belirlenen yeterlilikleri sağlama uğruna yaşamak, somut sonuçlar elde etmedikçe başarısız saymak veya sayılmak düşünceleri ile hareket eden ve “kazanmak, elde etmek” gibi amaçları olan performans paradigması; merkez paradigma olmamalıdır diye düşünüyorum. Bunun hem toplumu hem de işlenen zanaatların düzenini/geleneğini bozacağına inanıyorum. Performansın ustalık gibi bir amaç paradigması değil, ancak ustalık paradigmasının getirdiği bir sonuç olabileceğini düşünüyorum.

Bir işin uğraşında ustalık zihniyetiyle, bir zanaatın temsili ve namusu için bir ömür yaşayabilecek sadık, cesur ve yılmaz gönüllere selam olsun….